Mühendis, insanların ve toplumun sorunlarına, ihtiyaçlarına teknik çözümler sunan, bilimsel yöntemlerle düşünen, tasarlayan ve çalışan kişidir.

Mühendislik: Tanımı tarihi felsefesi, ve etiği
Mühendislik nedir?
Mühendislik bilim ve matematiksel prensipleri, tecrübe ve yaratıcılığı kullanarak doğal
kaynaklardan insana faydalı ürünler ortaya koyma eylemidir.
Daha kapsamlı bir tanım ile şöyle de diyebiliriz.
Mühendislik, bilimi kullanarak, etik değerleri mutlaka gözeterek, müşteri taleplerini
karşılayacak şeyler tasarlamak ve imal/inşa etmektir; bilimsel verileri gündelik hususlar
için kullanabilmektir; teknolojiyi insanlık yararına uygulamaktır; aklı ve bilimsel
yöntemleri doğal kaynakların insanlık yararına en uygun kullanılması için uygulama
sanatıdır; hatta belki bilim ile sanat arasındaki köprüdür.
Mühendisliğin tarihi nasıl başladı?
Bizim dilimizde Arapça hendese kökünden türetilmiş Mühendis kelimesi ile anlam bulan
meslek bu açıdan bakıldığında “hesabı, matematiği kullanan, ölçen biçen kişi “ anlamı
taşır. Oysa Latin kökenli dillerde Engineer olarak adlandırılan bu mesleğin etimolojik
geçmişi tarih öncesi çağlara ve başka anlamlara uzanır. Latince “ingignere” yaratan icat
eden anlamındaki kökten türeyen sözcük 11. yüzyılda bugünkü anlamında “ingeniator”
olarak kullanılmış “ingenium” u (yaratıcılığı) olan “ingenius” yaratan, zeki, mucit
anlamlarında kullanılmıştır. Buharın icadından sonra makinaya “engine! Adının verilmesi
ile bugünkü yapısı olan Engineer tanımına kavuşmuş olan sözcük bir anlamda vücut
bulurken makine nın da isminin oluşmasına sebep olmuştur. “Engine” bu bakımdan
dahice şey, işe yarar buluş anlamında kullanılmıştır.
Mesleğin kendi doğuşu da bir anlamda sözcüğün doğuşu ile koşuttur. İlk çağlarda
insanoğlu barınmak, korunmak, yemek, avlanmak kısacası hayatta kalabilmek için
doğanın çetin koşuları ile dahice mücadele etmek ve kazanmak zorundaydı. Bu nedenle
daha ilkçağlardan itibaren gerçekte mühendisler vardı. Bu buluşçular bugünkü
mühendislik dallarına benzer faaliyetler göstermiyorlardı elbette ama ekme, biçme, alet
yapma, avlanma, balık avlama, yük taşıma gibi eylemleri kolaylaştıracak hatta mümkün
kılacak araçlar ve basit aparatlar icat ediyorlardı.
MÖ 3000 li yıllarda bu basit araçlar yerini daha komplike aygıtlara, tekerlek, hayvan ile
tahrik edilen arabalar, basit tekneler gibi vasıtalara bıraktı. Sulama kanalları açık havza
madenciliği, piramitlerin inşası gibi ciddi mühendislik denemeleri yapılmaya başlandı.
Milattan önce 2500 yılına gelindiğinde Mısırlılar 25 metre boyunda gemiler yapmaya
başlamış hatta bunun için kuru inşa havuzları inşa etmişlerdi. MÖ 1000 li yıllarda artık
vida, su değirmeni, Hero Türbini denilen basit pompa yapılmış şehirlerde su dağıtımı fikri
oluşmuştu.
Önce Grek uygarlıkları ardından Roma’lılar mühendislik dalında iyice geliştiler kağıt,
silahlar, mancınıklar yapıldı öte yandan Çin’de barut bulunmuş ve yeni bir çığır açılmıştı.
MÖ 5 YY ila MS 15 YY arası kara bir dönemdi. Bir yandan saat, matbaa gibi çok yararlı
icatlar yapılırken öte yandan barut ve ağır demir döküm teknolojisindeki gelişmelere
paralel olarak silah sanayindeki icatlar gelişti. Bu silahlarla desteklenen savaş ve
politikalar dünyaya 20 asırlık bir karanlık yaşattı.
Bundan sonra sanatçı, mucit, mühendis Leonardo Da Vinci’nin bütün ağırlığı ile etkilediği
Rönesans dönemi geldi. Büyük binalar görkemli katedrallerin inşası ile geçen bir dönemin
ardından 1750-1850 yılları arasında geçen yüzyıllık süre mühendisliğin modern anlamda
doğuşu oldu. Savery, Newcomen, Watt ve Trevitnick’in buharlı makinaları, Whitworth’un
cıvata sanayi makinaları ile gelişme hızlandı seri imalat makinaları ve fabrikaları
kurulmaya başlandı. Brunel, Stephenson gibi öncü mühendislerin bilimi kullanmaktaki
ısrarları ile nihayet Fransa’dan başlayarak formal üniversite eğitimli (sadece pratiğe
dayanmayan) mühendislik mesleği doğmuş oldu.
Bu bilgiler ışığında modern mühendislik tarihini dört bölüme ayırabiliriz.
Bilim devrimi öncesi – İlk çağ mucitlerinden Leonardo Da Vinci ye kadar geçen dönem
Endüstri Devrimi ve öncesi dönem – 16 . yy sonundan 19 yy kadar geçen becerikli
zenaatkarlardan modern bilim kullanan uzmanlara kavuşulduğu dönem
İkinci sanayi devrimi – İkinci dünya savaşı öncesine kadar geçen kimya, elektrik,
elektronik gibi türlü mühendislik dallarının bilimi tam anlamı ile kullanmaya başladığı
dönem.
Bilişim devrimi – Savaştan sonra başlayarak bu günlere gele bilgisayar dönemi.
Bugün mühendislik dalları altı ana üst gurupta değerlendirilmektedir.
Uçak Uzay mühendisliği
Kimya Mühendisliği
İnşaat mühendisliği
Elektrik Mühendisliği
Bilgisayar mühendisliği
Makine mühendisliği
Diğer bütün mühendislik disiplinlerinin bu altı ana dalın alt disiplinleri olduğu kabul
edilmektedir. Oysa gemi mühendisliği gerek tarihsel gelişimi gerek se tasarlayarak inşa
ettiği ürünlerin doğa nın yıkıcı etkilerinin tümüne aynı anda maruz oluyor olması nedeni
ile bu altı mühendislik disiplininin neredeyse tamamından yararlanan bir özel mühendislik
alanıdır. Gemi Mühendisliğinin temelinin 17 yy da yaşamış ünlü Fransız matematikçi,
jeofizikçi ve astronom Pierre Bouguer’in yazdığı (Gemi üzerinde tez) isimli eser ile
başladığı kabul edilir. Ömründe gemi tasarlamamış ya da inşa etmemiş bir matematikçi
olan Bouguer geminin inşa sırasında uyulması gereken kuralların tanımlanmasından çok
henüz tasarım aşamasına geçilmeden bitmiş geminin denizde nasıl davranacağını
önceden kestirmeye yarayan matematiksel hesap yöntemleri geliştirmiştir. Örneğin
metasantr yüksekliği hesabı bunlardan başlıcasıdır.
Matematik biliminin bilimlerin atası olan Felsefe’den bir anlamda ayrışarak
“bağımsızlığı”nı ilan etmesi ve gelişerek basit işlemlerin ötesinde bir dünyayı aramaya
başlamasının bir sonucudur Pierre Bouguer’in Gemi Mühendisliğinin temellerini
oluşturmaya başlaması.
Mühendisin felsefe ile ilgisi ne zaman ve nasıl başladı?
Yukarıda da anlatıldığı gibi tarih boyunca insanoğlu na hizmet etmek için yapılmış
buluşları yapanların felsefenin temel sorularına duyarsız kalması beklenemezdi. Neydi bu
sorular? Nereden geldik? Ruh ve maddenin ilişkisi nedir? Beyin ile düşünce arasındaki
ilişki nedir? Örneğin somutlaştırarak irade (düşünce beyin) ile güç (madde) arasındaki
ilişki nedir. Bu sorulara cevap arayan mucit dahiler bir yandan da bu gelişi daha anlamlı
kılmaya çalışan buluşları yapanlar oluyordu. Bu soruların ancak iki türlü yanıtı olabilirdi
bilimsel ve bilimsel olmayan. Bilimsel olmayan yani metafizikle teoloji ve teologlar
ilgilenirken mühendisler bilimsel olanla, somut olanla uğraşmaya başladılar. Miletli Thales
insanların binlerce yıldır aklını kurcalayan "Evren nedir?" sorusuna ilk kez teolojinin
dışında yanıt aramıştı. Tam olarak ne zaman başladığı konusunda kesin bir veri olmasa
da Thales'in bu ünlü sorusu felsefenin başlangıcı olarak kabul edilir.
Felsefe sözcüğünü ilk kez Samos”lu (Sisam adası) matematikçi Phytagoras (pitagor)
kullanmıştır. Filos (sevgi) ve sophia (bilgi) sözcüklerinin bir araya getirilmesi ile
oluşturduğu bu sözcük “bilgeliği sevmek” anlamındadır. bütün bir varlık alanını her
yönüyle araştırma, kuşku duyma, anlama gibi edimlere odaklanan düşünme etkinliği
olarak tanımlanabilir. Filozof ise, bilgiyi arayan ve ona ulaşmak isteyen kişidir. Bu
noktadan bakıldığında daha ilk çağlardan beri buluşçuların bilginin dehanın (ingenius)
peşinde olduğu ve bu yönleri ile de felsefenin tam içinde olduğu söylenebilir. Birçok
evreden geçen mühendislik mesleği ve felsefesi nihayet 17. yy'da otomasyon
teknolojisinin başlamasıyla sanayileşmenin gereği olarak, toplumsal bir kategori
biçiminde ortaya çıktı. Sanayi devriminin ilerlemesiyle buluşların endüstriye uygulanması;
bu yolla üretimin hızla artması, mühendislerin üretimindeki rolünü de arttırdı. Önceleri
büyüyen ölçekte ve seri üretime zorlayan bir üretim modeli olan Ford sisteminin benzer
teknoloji ile diğer sektörlere uygulanması, ardından büyük kriz ve savaş sonrası finansal
baskıların sonucunda verimliliğin ana unsur haline gelmesi üzerine ortaya çıkan Toyota
modeli ve onun türevi olan Yalın Üretim Modeli ile birlikte mühendislere olan ihtiyaç da
arttı. Bu gelişmeler mühendislik mesleğinde felsefi duruşun önemini de arttırmaktadır.
Dr. Ahmet Öncü "Para, Mühendislik ve Bizim Mühendislerimiz" adlı makalesinde,
mühendisleri iki uç konumda tanımlıyor. Birinci konumdaki mühendis "bilimsel yönetim"
ilkelerinin kurucusu ve savunucusu olan Frederick W. Taylor'ın görüşlerinde şekillenmiştir.
Taylor'a göre her şeyden önce bir "yönetici" olan mühendisin temel görevi "tüm
çalışanların tek tek en yüksek refahını sağlamaya bağlı olarak işverenin en yüksek
refahını sağlamaktır." Kısaca, Taylor'a göre mühendislik, "herkese herkesin çok istediği
"parayı" verecek tılsımlı bir güce sahiptir."
İkinci konumdaki mühendis ise Throstein Veblen tarafından tanımlanmıştır. Veblen için
mühendis, Taylor'un aksine işletme düzeyinde bir yönetim işlevine değil, sanayinin
koşullarında sürekli iyileştirmelerle üretkenliği artırıp, insani var oluşunu geliştirebilme
gücüne sahiptir. Veblen, Taylor'un aksine mühendisi tüm çalışanların önderi konumunda
ve servet sahibi, kapitalist sınıfların karşısında görür.
Bu iki uç arasında farklı renk ve fikirlerde olan mühendisler bir uçta topumun değişiminde
aktif rol almayı kendilerine görev bilirlerken öteki uçta tamamen bireyci bir anlayışla
doğayı ve çevreyi umursamaz ve bu uğurda insana tahakkümü de mubah sayan bir
konumda olacaklardır.
İşte mühendise bu noktada dört unsur yol gösterir.
Doğuştan gelen vicdan
Varolan Bilinç
Kazanılmış Ahlak
Öğretilmiş Etik
Doğuştan gelen VİCDAN yani BULUNÇ. İnsanın görgü ve bilgileri ile kendini yargılama
yetisi. Vicdan metafizik penceresinden bakıldığında insana doğuştan verilmiş bağımsız bir
güçtür, diyalektikte ise bulunç, bireyin, içinde bulunduğu toplumun koşulları ile belirlenen
görgü ve bilgisinin sonucu oluşur. Bu noktada bilinç ve bulunç (vicdan) sözcüklerinin
yabancı dillerde aynı sözcük ile (conscience) ifade edildiğini de belirtmekte fayda var.
Ayrı bir yazı konusu olabilecek bu olgu üzerinde fazlası ile durmak istemiyorum ancak
vicdan ve şuurun ayrı kavramlar olarak kabulünün toplumun metafizik / diyalektik
yapılanmasını / ayrışmasını ne ölçüde etkilediği düşünülmelidir.
Varlığı tartışılmaz ŞUUR yani BİLİNÇ. İnsanın kendisini ve çevresini anlamasını sağlayan
anlık süreçlerin bütünü.
Belletilmiş AHLAK yani MORAL. Belli bir toplumun belli bir döneminde bireysel ve
toplumsal davranış kurallarını saptayan ve inceleyen bilim dalı.
Oluşturulmuş TÖREBİLİM yani ETİK. Belli yer ve belli zamana özgü olarak iyi ve kötü
davranışların kurallarını saptayan bilim dalı.
Mühendisler için hem yurdumuzda hem de dünyada kabul görmüş farlı meslek
disiplinlerine göre ufak tefek farklılıklar da gösteren temel mühendislik etik kodu
(kuralları) vardır. Bu kurallar her an akılda tutulabilecek veya sık sık bakılabilecek yapıda
değildir ancak varılmak istenen soncun ne olduğu ve bunun için ne tür davranış kalıpları
geliştirmek gerektiğini anlamak ve özümsemek mümkündür.
Bu özümsemeyi yapabilmek yukarıdaki kavramlar ile mühendislik mesleğini
birleştirbilmek mümkündür. Bu noktada aslında kökleri modernlik öncesi uygarlıklara ve
din düşünürlerine kadar dayanan ve modern bilimsel yönetim anlayışında yeniden
şekillenen “ahlaki tasavvur” Moral İmgelem (moral imagination) kavramı önem
kazanıyor. Yukarıdaki dört öğeyi de kapsayan ve aslında bunların birleşiminden doğan bir
canlandırma bilinci karar vermemize yardımcı olabilir.
Yani karar ve yargılarımızda bize öğretilen kanunlar ve usullerle saptanan hem teknik
hem etik değerlerin matrisinden bir sonuç çıkartmaya uğraşacağımıza bütün bunları
benimseyen bir ruh hali ve hayat görüşü edinebilir ve bunu bir yaşam standardı haline
getirebiliriz. Dahası bu duruştan da haz duymaya başlayabiliriz.
Diğer bir deyiş ile etik anlamda doğru, bilincin farkında olduğu gerçek, stratejik işlevi
veya kamusal faydasından önce kendi başına doğru olduğu için güzel ve makbuldür ve
bize huzur verir. Buradaki güzellik estetiği de ilgilendirir ve bir insani duruş biçimini alır.
MORAL İMGELEM etik, estetik, ahlak ve vicdan arasında kurduğu dengeli ve yakın ilişki ile
insan ilişkilerimizden nesneler ile ilintimize kadar yaşamın bütün alanlarını kapsar ve
yönetir.
Bilim kadını Patricia Werhane MORAL İMGELEM in iş hayatında en az dört durum ile
ilişkilendirilebileceğini söylüyor.
1. Kişinin kendisini, üstlendiği rolden, içinde bulunduğu özel durumdan veya
çevreden ayrıştırması- soyutlaması….
2. Kişinin içinde bulunduğu – düştüğü/düşürüldüğü düzeni fark etmesi ve/veya içinde
bulunduğu durumun hangi şartları içerdiğini anlaması
3. Kişinin yaratıcı bir şekilde, deneyimlerinden taze çıkartımlar sağlayarak yeni
problemlere tamamen güncel çözümler bulacağı yeni ve yenilikçi olasılıklar
tasarlaması….
4. Kişinin içinde bulunduğu iş ortamında mevcut olan şartları veya var olacak entrika
veya düzenlerin kapsam ve etki alanlarını iyi değerlendirmesi…
Yaşamdaki gerçek roller beyaz perdedekiler gibi etkisiz değildir yaptıklarımızın
yaratabileceği etkileri aklımızda canlandırabilmeliyiz. MORAL İMGELEM de işte budur.
Sadece teknik alanda değil ahlaki alanda da yenilikçi olmak özgün olmak ve yukarıda
anlattığım Moral İmgelem’e sahip olmak önemli.
Mühendis olarak faaliyetlerimizin tümü aslında bu olgu ile ilgili. Bu olgunun noksanlığının
yol açabileceği büyük hatalara bir örnek 1970 lerdeki Ford Pinto modeli ile ilgili verilebilir.
Petrol krizinin en yoğun günlerinde büyük başarısızlıklar ile kıvranan Ford tamamen halka
dönük ekonomik ve ucuz bir model ile ortaya çıkmıştı. O zamanlar Ford’un kalitesiz araba
üretimi ayyuka çıkmış fabrika’yı neredeyse batma durumuna getirmiş idi. Araçlar eksik
olarak piyasaya sürülüyor hatta bazen satıcılara gelen araçların direksiyonlarında eksik
parçaları ve nasıl monte edileceklerini gösteren listeler oluyordu. Diğer yandan
Volkswagen’ in ezici rekabeti Ford’u bitiriyordu.
Dennis Gioia Mühendislik eğitimi almış ve İş idaresi master ı yaparak piyasaya atılmış 68
kuşağından yüksek ahlaki değerlere sahip bir genç olarak Ford’da işe başladı. Öyle radikal
söylemleri vardı ve öyle yüksek enerjili idi ki o güne kadar yeni bir modelin piyasaya
sürülebilmesi için normal sayılan 43 aylık süreyi neredeyse yarıya indirerek Pinto’nun 25
ayda piyasaya sürülmesini sağladı. Sloganları 2000 dolar 2000 libre ( 907 kilogram) idi.
Arabanın birçok küçük kusuru yanında önemli bir kusuru vardı. Benzin deposu arka
tampon ile aks arasında idi ve 11 çarpışma testinin hepsinde patlamış ve 4 ünde büyük
yangınlara sebep olmuştu. Ama araç güzeldi hesaplı idi eksiksiz üretiliyordu ve Amerikan
halkının ihtiyaçlarına fazlası ile cevap veriyordu. Petrol krizinin etkilerini de en aza
indirebilecekti çünkü piyasadaki arabaların üçte biri kadar yakıt tüketiyordu. Bu önemli
kusurun düzeltilmesi için araç başına 11 dolarlık bir düzeltici faaliyet gerekiyordu. O
günkü stoklar ile bunun Ford’a toplam maliyeti 137 milyon dolar olacaktı. Oysa hukuk
bölümü o tarihteki Amerikan Kara Taşıtları İdaresi rakamlarına dayanarak yıllık 2100 kaza
ve 180 yanarak ölüm ve ölümlü kaza başına 200.000 dolarlık tazminat ve iş kaybı hesabı
ile diğer olası tüketici davalarından en çok 49,5 milyon dolarlık bir toplam tazminat
öngörüyordu. Tabii Ford arabayı piyasaya sürmeye karar verdi. Arabanın piyasaya
sürülmesi ile ölümcül kazalar başladı, ama aracın geri toplanması fikrine idealist Gioia
hep karşı çıktı. Sonraları olay büyüdü davalar birbirini izledi arabanın takma ismi artık
tekerlekli Molotof kokteyline çıkmıştı. Davaların toplamı, hukuk bölümünün öngörülerinin
katbekat üzerinde idi. 1978 de California da tek bir davada juri aracı yanan davacının
lehine 128 milyon dolar tazminata hükmetti. Ve nihayet Amerikan Kara Taşıtları İdaresi
aracın güvensiz olduğuna karar vererek toplanmasını istediğinde 9000 i aşkın sürücü ve
yolcu yanarak can vermişti bile. Ford trafikteki 1,5 milyon aracı toplamayı kabul etti.
Sonuç Ford’un bilançosuna yansıyan 3 milyar doların üzerinde bir zarardı.
Bu projeden sorumlu ve gerçekten ahlaki değerleri yüksek ve amacı, halk kitlelerine
uygun fiyatlı emniyetli otomobiller tasarlamak ve satmak olan Dennis Gioia olaydan
sonraki ifadesinde şöyle diyordu. “Bana öğretilen düşünce kalıpları ve içinde bulunduğum
etkileyici karar verme mekanizmaları ve düzen, Pinto sorununda birçok önemli noktayı
bilinçsizce göz ardı etmeme sebep oldu. Olayın tamamı alışılmışın dışında idi. Her ne
kadar geçmişe baktığımızda meydana gelen olaylar gözümüze zaman zaman yanlış
görünüyorsa da idrakime ve hareketlerime yön veren düşünce kalıpları beni ahlaki
değerlendirmeler yapmaktan alıkoydu, çünkü bize öğretilen rollerin senaryosunda ahlaki
yargılar yoktu.”
Önünüze gelen teknik veya idari karar ne olursa olsun bunu size belletilmiş kalıpların
dışında düşünmeye bakın çünkü o kalıplar hep doğru olmayabilir. Dahası gizli bazı
gündemlere sahip olabilir. Size yönteminizin veya buluşunuzun işe yaramayacağını
söyleyen meslektaşınız veya yabancı patron başka gerekçelere veya niyetlere sahip
olabilir. Öyleyse kendinizi ve dünyayı daha iyi anlayacak fikri yapıyı edinin. Yaptıklarınızın
insani boyutunu, etik yönünü bilinç ve bulunç ile ilişkisini irdeleyin.
Felsefe bütünün ayrılmaz bir parçasıdır. Mühendis içinde bulunduğu yaratım sürecinden
ahlaki, vicdani ve etik açıdan soyutlanamaz.

Mühendislik Sanattır

Makine Mühendisliği

Temel fizik prensipleri ve malzeme teknolojileri
kullanarak mekanik sistemlerin tasarım, analiz,
imalat ve bakımı ile ilgili çalışmalar yapar.
 Fiziksel olay ve durumları matematiksel modeller
kullanarak problemlere çözüm sunar.
 Makinalar, Enerji ve İmalat Yöntemleri temel ilgi
alanıdır.

Detaylı bilgi için Makine  Mühendisliği Sayfasına Gidin...

İnşaat Mühendisliği

İnşaat mühendisliği kurucu mühendislik alanlarının başında gelir. İnşaat mühendisliği geniş bir alanı kapsadığından çeşitli dallarda uzmanlaşma gereği duyulmaktadır. Bu alanların başlıcaları, yapı mühendisliği, temel mühendisliği, su mühendisliği, malzeme bilimi, ulaşım vb. konulardır. Lisansüstü öğretim düzeyinde, öğrencinin bu alanlardan birinde bilgi ve yeteneğini geliştirmesi ve seçtiği alan içinde bulunan belli bir problem üzerinde özgün araştırma yapması beklenir.Uzmanlık ve çalışma alanı ne olursa olsun inşaat mühendisi kuracağı yapının dayanıklılığını sağlamakla yükümlüdür. Bunun yanında, inşaat için gerekli malzeme ve personeli, bunların maliyetini hesaplar, malzemeyi satın alır, iş planını hazırlar, inşaatı denetler. Bu çalışmaları, yakın mesleklerden kişilerle işbirliği ve dayanışma içinde gerçekleştirir.İnşaat mühendisliği çalışmalarının önemli bir bölümü büroda gerçekleştirilirse de, yine önemli bir bölümü uygulama alanında yer alır. Bu nedenle, inşaat mühendislerinin bazıları büroda, bazıları şantiyede, pek çoğu da her iki alanda görev yaparlar. 
Detaylı bilgi için İnşaat Mühendisliği sayfasına gidin...

Elektronik Mühendisliği
Bilgisayar Mühendisliği
Endüstri Mühendisliği
Malzeme Mühendisliği
Endüstriyel Tasarım Mühendisliği
Harita Mühendisliği
Biyomedikal Mühendisliği
Enerji Sistemleri Mühendisliği
Yazılım Mühendisliği
Uzay Mühendisliği
Orman Mühendisliği
Kimya Mühendisliği
Fizik Mühendisliği
Satış Mühendisliği